Piet Parra en de hype die voorbij gaat
"Ik ga Rockwell uit de winkels halen. Het is gewoon te veel"
Piet Parra? Check die Kubus-hoes. Of die van 2e Jeugd van Extince. Check de lauwe covers van Rednose Distrikt. Blader door die stapel kleurige Bitterzoet-, Off Corso-, Jimmy Woo- en Paradiso-flyers. De huisstijlen van winkels Patta en Kids Love Wax. Die vette designs van Rockwell Clothing? Allemaal het werk van illustrator/grafisch ontwerper Pieter 'Parra' Janssen. Herkenbaar aan de dwarrelende letters, rare figuren met vogelkoppen en dikke vrouwen. Vanuit Amsterdam breekt Parra door naar de internationale scene met tentoonstellingen in Londen, Milaan en Rome. Maar de twijfel blijft. In gesprek met de skatende illustrator. "Ik weet niet of ik kunstenaar ben."
De jonge Pieter Janssen was als 16-jarig skate-schoffie begin jaren '90 al regelmatig in Amsterdam te vinden als onderdeel van Fret Click, een groep skaters die zich elk weekend in de hoofdstad of in Rotterdam verzamelde. Hij woonde toen nog in Nijmegen. "Ik rolde in die scene en ben er een stuk of vijf jaar heel intensief mee bezig geweest. Elk weekend hangen met die gasten, puur skateboarden. We waren een vrij apart groepje, heel erg op stijl gericht. Als iedereen gedrukte shirts aanhad, hadden wij weer helemaal witte shirts aan. Daarnaast heb je natuurlijk ook heel veel graphics op het bord. Het is toch vijftig procent stijl en vijftig procent echt skateboarden. En muziek was ook belangrijk. Souls Of Mischief, Hyroglyphics, Del. Dat soort backpack-dingen. En ook een stukje rock voordat ik in die groep rolde. Skateboarden was een subcultuur die toen nog echt verborgen was, zeker hier in Nederland. Als ik er nu nog inspiritatie uit haal, dan komt het echt uit de midjaren-negentig."
Als jonge Nederlandse prof is Parra zelfs een paar keer in Amerika geweest. "Ik was één van de skaters die gesponsord werd in die groep, samen met Mike de Geus. Ik wilde het toch proberen. Maar je valt zo in het niet bij die Amerikanen. Ze hebben het terrein mee en het klimaat in Californië. Mijn Nederlandse sponsor nam me dan steeds een paar weekjes mee. Ik wist wel dat het gewoon niet zou gaan lukken, meteen het eerste uur dat ik daar was. Ik heb ook nooit gedacht dat ik er mijn carriere van zou kunnen maken. Maar ik denk dat ik sowieso zo in elkaar steek. Dat ik het vantevoren al plan: als dat niet lukt, zou ik dát kunnen doen. Ik probeer mijzelf altijd voor te zijn. Dat is hetzelfde als met mijn werk nu."
Het echte tekenen is pas begonnen na zijn skate-jaren. "Ik heb een hele mislukte schoolperiode gehad. Ik heb toelatingsexamen gedaan voor de grafische academie. Het kwam er op neer dat ik net als mijn vader wilde zijn. Maar ik werd afgewezen omdat mijn werk te vrij was. Toen heb ik mijn tekeningen in de Maas of in de Waal gegooid." Uiteindelijk kwam hij toch terecht op de HBO-opleiding voor tekenleraar. "Totale onzin, ik was er ook nooit. Ik skateboarde alleen maar. Het enige wat ik op school leuk vond was lettertjes uitknippen. Ik had nog nooit een computer aangeraakt. En toen ik stage ging lopen bij een internetbureau hier in Amsterdam zetten me voor een computer en moest ik aan het werk. Grafische digitale shit, voor O'Neill dat soort dingen. Maar ik vond het geweldig en ik ben hier nooit meer weg gegaan." Na die periode in de snelle communicatiewereld stapte Parra al snel weer over naar het echte handwerk. "Ik vond het zo irritant, die vaste lettertypes. Vooral dat wat jij deed ook op 100.000 andere dingen stond. Wat ik nu doe, krijg je nooit voor elkaar met bestaande lettertypes. Ik kijk er altijd wel naar met een oog voor compositie, het moet wel een heel esthetisch ding zijn. Het is vaak wel een blok, maar toch los. Maar doordat het uit de hand is, geeft het vooral een speels effect. En dat is mijn stijl, denk ik. En de karakters die ik teken zijn een beetje van mijn vader. Die maakte vaak obscure dingen, zoals mensen en dieren gecombineerd."
Janssen had een behoorlijk vrije opvoeding. Hij woonde met zijn kunstschilderende vader in een gekraakt klooster in Noord Limburg. Zonder tv, maar met wietplantages op zolder. Het klinkt behoorlijk Pippi Langkous-achtig. "Ik kon doen wat ik wilde. Ik haatte school. Maar omdat het allemaal niet zo nodig hoefde van mij pa, deed ik het juist wel. Mijn vader liet me gewoon klooien, totdat ik iets leuks vond en dan stimuleerde hij mij." Vader Janssen is ook nu nog schilder en beeldhouwer. En fan van Parra. "Hij vind mijn werk wel heel tof. Hij vind het pop-art van nu. Hij is zelf meer een traditioneel schilder, olieverf op doek. Maar hij heeft er wel compleet zijn eigen ding van gemaakt. Hij deed nooit iets met tekst en letters, en nu doet hij dat wel. Hij jat dingen van mij en ik pak weer dingen van hem. Die stevige, Rubensachtige vrouwen, die heb ik ook van hem." Waar de overeenkomst in het werk van vader en zoon vooral in zit, is volgens Janssen de laagdrempeligheid. "Mensen die zijn werk kopen, vallen vaak op de kleur en de vrolijkheid en dat hoor ik ook over mijn werk. Mensen worden er blij van. En ik wil ook dat iedereen het tof vindt, niet dat het alleen maar tof wordt gevonden binnen een klein groepje." Toch zit hij met zijn werk nu toch heel duidelijk in de Amsterdamse scene. "Dat klopt, maar ik maak het wel met de gedachte dat het verder naar buiten kan."
Dat lukt inmiddels behoorlijk. Vooral in het buitenland oogst zijn werk bewondering. Parra hing al in Rome, Milaan en Stockholm. En begin dit jaar had hij zijn eerste solo-expositie in Londen. "Dat was wel megaspannend. Het was in een galerie in Shoreditch bij Hoxton Square, een hele hippe buurt. Ik helemaal para. Komen er wel mensen? Kwamen er 450 man. Alles verkocht in twee dagen. Mede doordat het kleine postertjes waren, voor 30 pond per stuk. Maar dat laagdrempelige wil ik er wel inhouden. Het hoeft niet zoveel te kosten, want het kost mij ook niet zoveel tijd voor mij om te maken." Parra werkt vanuit zijn kleine kantoortje boven kledingwinkel Patta aan de Nieuwezijds Voorburgwal. De grond is bezaaid met schoenendozen, proefdrukken voor een nieuwe collectie Rockwell-shirts, een skateboard, een doos vinyl. In de linkerhoek bij het raam Parra's bescheiden bureau met daarop een pc, een Roland MPC en een stapel schetsboeken. Hier komen die flyers en platenhoezen tot leven. "Samenwerken kan ik ook niet zo goed. Ik zit hier altijd in m'n eentje. Als hier nog drie mensen zitten, word ik helemaal gek." Met de constante inloop van vrienden en kennissen vanuit de winkel valt het tegenwoordig wel mee. "Ik heb ook heel lang in het pand bij ontwerpers Machine en Delta gezeten en dat was heel tof maar daar ging het over ontwerpkwesties, zo van "dat kader staat iets te scheef", en dat ben ik nu wel kwijt. Het kader staat scheef? Fok it, dan staat-ie scheef. Nee, ik ben zeker wel happy hier."
"Er is een nummer van The White Stripes dat ik altijd luister: Little Room. Dat gaat erover dat je hele goeie dingen maakt in je kleine kamertje en dat je dan zo arrogant wordt dat je een grote kamer wil en dan die goeie ideeen niet meer hebt. Wou je weer dat je in je kleine kamertje zat. Als je je ergens goed voelt, moet je gewoon op die plek blijven zitten. Muziek is sowieso heel belangrijk voor mij, daar houd ik me heel erg aan vast. Zelfs aan hiphop-dingen. Als ik me kut voel, dan gaat er gewoon wat Southside-shit op." Zijn werk neigt de laatste tijd steeds meer naar illustratie in een combinatie met letters. En waar gaat het eigenlijk over? "Er zijn wel een heleboel dingen die heel persoonlijk zijn. Sommige tekeningen gaan over meisjes, ex-vriendinnetjes, ontmoetingen in het dagelijks leven of mensen die bellen en iets zeggen wat ik onthoud." En hij speelt zelf vaak een rol in het geheel. Soms is Parra zelf de vogelman, soms de dikke vrouw. Want soms voelt hij zich een wijf en dan tekent hij zichzelf als wijf. "Een simpel voorbeeld, deze poster voor het tweejarig bestaan van Bitterzoet: ik drink altijd die flesjes Heineken in de Bitterzoet. Uiteindelijk ben ik dat flesje geworden. Dat soort dingen ontstaan omdat ik meestal als ik een opdracht heb het geheel op mezelf betrek en het vanuit mijn beleving ga invullen, meestal is dat ook de beleving van anderen of kunnen ze er zich wel in vinden. Het liefst maak ik dingen die mensen begrijpen of waar ze om moeten lachen, maar wel met een knipoog. Er zitten vaak persoonlijke kronkels verstopt in de ontwerpen."
Naast het flyer- en reclamewerk hangt Parra ook dik in de kleding met het vier-en-een-half jaar geleden opgerichte en inmiddels zeer succesvolle Rockwell Clothing. Wie kent ze niet? Het merk is vernoemd naar het lettertype Rockwell Condensed Bold. Simpel, maar briljant. "Rockwell is echt een ding waar ik trots op aan het worden ben. Maar ik heb ook een constante angst, want je ziet het gewoon zo veel in Amsterdam. Terwijl het internationaal juist een beetje aan het beginnen is. Ik ga het hier uit winkels weghalen, denk ik. Het is gewoon te veel." De echte Rockwell-hype in de scene is voorbij, volgens Parra. "De mensen die zo kleding kopen, die dragen geen Rockwell meer. Die gaan het in New York zoeken of zo. Da's prima. Maar je hebt wel mensen die je geholpen hebben in het begin. Het is ontstaan op die hiphop-feestjes. DJ's zoals Mr. Wix, daar heb ik heel veel aan gehad. En dan krijg je mensen die daarna komen en nu is het een echt kledingmerk. We hangen in honderd winkels in de wereld. Van Japan tot Australië en Nieuw-Zeeland. Ik verdien er nog geen euro aan, want het kost heel veel geld. Al het geld dat we verdienen gaat daar weer naar toe."
Het valt niet te ontkennen dat Rockwell op het punt staat van een doorbraak naar het grote publiek. De ontwerper: "Als je daar naar gaat handelen dan gaat het mis. Wat ik zelf wil doen, is er minder Rockwell en meer illustraties op zetten. Eigenlijk wordt het nu de grote Piet Parra-show op t-shirts. Ik ben iets te productief. Als je alle collecties bij elkaar optelt dan zijn er ongeveer 120 verschillende ontwerpen. Het is ook geen kunst, het is kleding. Het is heel anders dat dan iemand een doekje van je koopt. Ik zeik er niet over, maar soms zie ik mensen waarvan ik denk hoe kun je dat nou tof vinden. 'Hé, mooi shirtje'. Ik vind het eigenlijk prachtig. Ik wil de scene wel beschermen, maar ook weer niet. En die strijd is bij mij altijd wel heftig. Maar wat gebeurt dat gebeurt. Al ligt het in de Blokker, dan is het degene die het bij de Blokker koopt die het mooi vindt. En niet omdat het bij de Blokker ligt, of omdat het maar vijf euro is."
De kunstenaar, gevangen tussen creativiteit en commercie. "Ik weet niet of ik kunstenaar ben. Ik wil die keuze nooit maken. Het liefst, als ik het geld had, zou ik alle doeken die op de opening in Bitterzoet hingen nog dezelfde avond hebben weggegeven. Als mensen iets echt tof vinden, dan moeten ze er niet veel geld voor betalen. Het moet er gewoon zijn, het is een fokking stukje papier. En met kleding heb ik dat ook, ik had liever dat die shirtjes vijf euro zijn. Maar dat kan gewoon niet. Daarom heb ik ook een zakelijke partner die me constant terughaalt, want ik geeft veel te veel weg. Maar dat heb ik ook van mijn pa. Vraagt-ie vierduizend euro voor een doek, gaat die later toch weg voor vijfhonderd. Hij vind het ook gewoon tof dat iemand het mooi vindt, waarom zou je er dan een prijs tegenover zetten?" Parra deed ook een aantal grote reclame-opdrachten, zoals een internationale campagne voor Footlocker. Maar hij heeft eigenlijk liever niet dat dat wordt opgeschreven. "Ik hou er niet van om dat soort dingen aan de grote klok te hangen. Ik heb daar heel goed betaald voor gekregen, het is niet dat ik Footlocker zo'n tof bedrijf vind. Die mensen hebben heel erg veel geld, en wat ze mij hebben betaald is ook nog niks voor ze. Dat zijn dingen die ik ook doe, ernaast. Ik heb nog meer grote opdrachten. Ik ga het niet vertellen, er zit zelfs iets voor hondenvoer tussen in Engeland. Ik moet ook gewoon geld verdienen."
Sinds eind vorig jaar beginnen de exposities elkaar snel op te volgen. Binnenkort in Duitse kledingwinkels, een winkel in Kopenhagen en in december een tweede solo in Londen. "Dat vind ik wel heel leuk om te doen. Dat is een heel andere erkeninng. Mischien ga ik me daar toch meer op focussen. En dat mischien één keer combineren met een optreden van Rednose of anderen. Er zijn zoveel goeie mensen hier. Nu dit pand weer. Waar ik echt trots op ben, is dat ik iedere dag uit mijn nest kan komen en een tekeningetje kan maken. Ik zou kunnen zeggen dat ik trots ben op die Air Max met m'n naam erop of zo, vet. Maar ik weet waarom dat zo is. Alles heeft een reden. Als iemand zegt: hij is tof, dan krijg je zo'n opdracht. Dat betekent niet dat die persoon wist dat jij hele goede dingen maakt. Het is allemaal heel tof en ik krijg aandacht, maar ik kan niet op die aandacht gaan hangen. Want als je dat doet, stagneert het. Mensen willen mij ook in een positie duwen waar ik geen zin in heb. Er wordt over je gebabbeld en dan wordt er over je beslist hoe lauw je bent. Waar ik trots op moet zijn, is dat ik niet voor een baas werk en hier iedere dag achter m'n gammele bureau kan zitten werken. En dat hele hype-ding, daar maak ik niet te veel poeha over want het gaat voorbij. Ik weet dat het voorbij gaat. Je moet niet wennen aan het geld en het aanzien.
"Ik denk wel dat ik heb gevonden wat ik kan. Ik denk dat ik bijvoorbeeld een keer stop met die vogelgezichten en dat het een ander gezicht wordt. Maar ik denk niet dat ik weer iets heel anders ga doen. Muziek gaat een steeds grotere rol spelen. Ik heb nu een release op Rush Hour. Voor mij de bevestiging dat ik een beetje muziek kan maken. Daar ga ik proberen mee door te gaan." Zijn sampler staat pal naast de computer. "Als afwisseling naast het tekenen. Dan hoor ik een nummer en dan chop ik het op in de computer en daar komt dan iets uit en dan maak ik daar weer een tekening van en dan is het negen uur 's avonds en dan heb ik nog niet gegeten en dan ga ik drinken. Dat is toch mooi dat dat kan? Complete vrijheid, elke dag."