Utreg Centraal
De hippies van de hiphop
Vanavond vindt de vierde editie van het jaarlijkse hiphopfeestje Utreg Centraal plaats, met deze keer flink wat homegrown artiesten die binnenkort debuutplaten uitbrengen. De Domstad staat vooral bekend om zijn enorme berg studenten en een bruisende rockcene, hoog tijd om eens na te gaan hoe het met de hiphopcredentials gesteld is. Na een beknopte blik op de Utrechtse geschiedenis van het genre komen drie artiesten van Utreg Centraal Vier aan het woord over hun stad.
Pax & Pry
"Er gebeurde eigenlijk niet zo heel veel, de scene was erg klein." Duik de twintigste-eeuwse geschiedenis van de Utrechtse hiphop in en die opmerking hoor je vaker uit de monden van kenners. Natuurlijk, je had de Urban Dance Squad die op het snijvlak van hiphop en rock zijn weids gerespecteerde ding deed, maar daar houdt het dan ook direct op. "Hiphop werd toch vooral gemaakt in buurthuizen in de buitenwijken, en kwam daar zelden buiten," memoreert radiopresentator Fred Siebelink, die eind jaren tachtig nog wel eens beginnende artiesten on-air een kans geeft. Breakdance- en ook swingbeatfeesten zijn begin jaren negentig vrij populair in clubs als Cartouche of Fellini (nu City Hall), maar Utrechtse hiphop komt nauwelijks op plaat uit. Eén van de uitzonderingen is René Phillips alias Crush MC, die in 1992 als één van de Mellow MC's een behoorlijke undergroundstatus verwerft met de e.p. Working Undercover (met productie van techno-grootheid Speedy J). Een heel album blijft uit, aangezien Phillips een jaar later besluit zich te voegen bij het eurodance-project 2 Brothers On The 4th Floor van de producer-gebroeders Bobby en Martin Boer. Zakelijk gezien een slimme keuze, want het wordt één van Utrechts grootste popacts ooit. Phillips toont een paar jaar later het echte echte hiphophart wel degelijk op de goede plek te hebben zitten door zijn 2 Brothers-geld deels aan te wenden voor het label CMC/Soul Relation. In een tijd waarin aan veel Nederlandse hiphop nog steeds een gimmicky imago kleeft, waagt het label zich aan de eerste singles van PostMen, The Proov en E-Life, die samen met anderen verzameld worden op de hoogstaande compilaties This is What You Want (twee delen, in 1997 en 2000). Ook de Utrechtse producer en dj Massimo 'DJ Mass' Baudo, die later hitsingles voor Raymzter zou produceren, maakt met zijn groep 2 Outta Millions deel uit van het CMC/Soul Relation-kamp.
Tussen 1992 en 1996 is de kleine TAI-zaal, goed verstopt boven Tivoli, een soort hangplek voor een groepje mc's die er op vrijdagmiddag kunnen oefenen. "Een soort mc-clubhuis, waar we nieuwe beats konden testen en ons eerste jointje rookten," aldus C-Mon, die daar met een jonge Kypski, MC Strezz (een vrouwelijke veteraan in de scene) en nog een paar mc's de Central City Click vormde. Er zijn af en toe optredens, en onder de noemer Mo' Money Family toert het gezelschap een keer langs de Nederlandse podia ("met vaak weinig publiek" volgens Kypski). Opgenomen muziek verschijnt niet en de groep valt uit elkaar. C-Mon & Kypski besluiten samen als instrumentaal duo door te gaan, en in 2001 komt hun eerste e.p. Junkie HC uit bij DexDexter Records, het label van de eigenaar van skatewinkel E-Zone. Een schare vaste klanten van diezelfde winkel, een groep importstudenten uit Zutphen, besluit in 2001 "gefrustreerd (...) omdat er geen goede feesten zijn" zelf maar hiphopfeestjes te gaan organiseren.
Hun feestje Boemklatsch begint in het studentenhuis en krijgt uiteindelijk een vaste plek in Ekko, waar de dj's en vj's optredens van Amerikaanse acts mogen omlijsten. In de zes jaar dat de vriendenclub feesten organiseert, later ook in de Tivoli-zalen, groeit Boemklatsch uit tot een kwaliteitsstempel en boegbeeld van de Utrechtse hiphop - niet in het minst dankzij de herkenbare tekenstijl van flyerontwerper Emiel Steenhuizen. De eerste keer dat het grote Tivoli uitverkoopt voor louter Utrechtse hiphop, is in de herfst van 2004, bij het Boemklatsch-feestje Utreg Centraal. De meeste acts die die avond optreden (C-Mon & Kypski, Illicit, Nobody Beats The Drum, 6 of your Best Friends) komen uit een vriendengroep die elkaar heeft leren kennen tijdens jamsessies in 't Oude Pothuys of SJU Jazzpodium en daar een voorliefde voor live-instrumentatie en crossovermentaliteit aan overhouden. Het zorgt voor een heel eigen gezicht van de Utrechtse hiphop, onorthodox en met een positieve uitstraling, in een tijd dat uit de VS gekopiëerde grimmigheid de mode lijkt te worden.
v.l.n.r.: Kypski, Daniel Rose, Jori Collignon, C-Mon
Maar naast die eclectische live-instelling timmert sinds een paar jaar ook een groeiend aantal Utrechtse slaapkamerproducers en -rappers aan de weg: steeds goedkopere opname-apparatuur en alomtegenwoordige breedbandverbindingen stellen artiesten in staat vanaf hun eigen computer kwalitatief hoogwaardige muziek te lanceren. Skiggy Rapz (Grote Prijs van Nederland-winnaar in 2003) en Master Surreal brengen als het duo Keynote Speakerz in het najaar van 2006 hun eerste e.p. It's Like That! in eigen beheer uit, een jaar later gevolgd door het album Record, en produceren daarnaast voor leden van de hiphopgroep De Amersfoortse Coöperatie en voor Tifèn. Producer Nicolay presteert het in 2004 om via een chatprogramma zijn producties aan de Amerikaanse underground-mc Phonte Coleman te slijten, met het goed ontvangen Foreign Exchange-album Connected als resultaat. Niet verrassend besluit hij snel daarna Utrecht te verruilen voor de Amerikaanse stad Wilmington (Noord-Carolina), waar de kansen tot vruchtbare samenwerking en geld verdienen ruimer voorhanden zijn. Utrechts reputatie als onschuldige, vrolijke hiphopstad wordt sinds 2006 ietwat bijgesteld door grimmiger werk van de groepen Stropstrikkers en 3D (o.a. Steen en Metz), die hun in eigen-beheervideo's op The Box krijgen en zo lokale bekendheid vergaren. Hoewel hun muziek anders van toon is, zijn ze niet vies van de meer vrolijke hoek van de scene: men komt langs op elkaars feestjes en is gebroederlijk te gast bij de radioshow U-Pax van Illicit-voorman ParAdoX.
Steen
Laatstgenoemde stelde anderhalf jaar geleden al dat Utrecht de meest vooruitstrevende hiphopstad van Nederland is, en is daar inmiddels alleen nog maar meer van overtuigd. Lachend, aan de telefoon: "Toen nam jij dat natuurlijk helemaal niet serieus! Maar het is echt zo: als je iets verrassends wil horen, heb je daar in Utrecht een grotere kans op dan elders. Er is hier bijna een hippie-cultuur, een drive om iets nieuws te doen. Iedereen wil freaken." De bebaarde, boomlange mc uit Overvecht bracht vorig jaar met zijn live-hiphopgroep het goed ontvangen debuutalbum Cheap Propaganda uit, sleutelt nog aan aankomend werk van zijn andere groep 207 en is op dit moment vooral bezig met hiphopplatform Habek. "De klemtoon van die naam ligt op de tweede lettergreep, het is een verbastering van hou je bek en vervult in onze omgeving een beetje de rol van forget about it."
207
De pas opgerichte stichting moet een soort platform worden waarop hiphopartiesten in allerlei disciplines samenkomen, en waar talent de kans krijgt zich onder professionele begeleiding te ontwikkelen. "Het is dus geen label, geen artiest is officiëel verbonden aan ons of wat dan ook, we zijn er puur voor de promotie van het genre. De gemeente Utrecht heeft een onderzoek laten uitvoeren waaruit bleek dat een hiphophuis nastrevenswaardig is in deze stad, en wij zijn de meest geschikte mensen om dat uit te voeren. Er is nu een oefencomplex, dB's, en een pop-opleiding op MBO-niveau op bedrijventerrein Cartesiusweg. De kans bestaat dat wij ons daar ook gaan vestigen. Met een studio, oefenruimte, zaaltje, maar ook een atelier: niet alleen de muziek, maar ook andere onderdelen van de hiphopcultuur als breakdance en graffiti moeten een plek krijgen." De genoemde pop-opleiding, officiëel pop en sounddesign genoemd, kon al op de goedkeuring rekenen van Stropstrikker Skafalau. Initiatiefnemer Ad de Jong is volgens hem "de man". "Hij is de reden dat ik nu niet op straat niks loop te doen!"
ParAdoX
Allemaal mooi, een beetje maatschappelijk verantwoord werk, een beetje muzikaal ondernemen, maar belangrijk is natuurlijk ook de muziek zelf. Vandaag gaat ook de plaat A Day at the Office in première, een samenwerking van Illicit-gitarist Principle en mc ParAdoX. Het idee was tot een meer basic geluid dan de rijk versierde hiphop van Illicit te komen. "We zijn ooit samen begonnen in de huiskamer, gewoon met een taperecordertje bas en drums opnemen, die tape keihard via de stereo afspelen en daar dan overheen rappen. Dit album is zo'n beetje teruggaan naar die basis. Onszelf opsluiten en tracks bouwen, dat is eigenlijk wat wij het liefste doen." Niet verwonderlijk dat een tweede Pax & Pry-plaat al klaar ligt. "Ik heb nooit tijd, ik heb nooit geld, maar ik heb altijd inspiratie."
Inf
Nog zo iemand die al een aantal jaar meeloopt, is producer Inf, die de vrijdag optredende mc's PerC en Kapabel van beats heeft voorzien. Hij neemt de telefoon op vanuit Arts the Beatdoctors studio. "Ik heb een single geproduceerd voor een mc uit Brooklyn, een zekere Sneaky Pete, en Arts heeft geholpen met mixen en masteren. Bovendien is nu de Amerikaanse eigenaar van het label BeatsBroke op bezoek, die hier een beetje de scene wou verkennen en met ons af wou spreken. Hij gaat nog wat Nederlandse artiesten opzoeken, maar ik weet niet wat ik daar over mag vertellen." Eind 2004 bracht de producer nog in eigen beheer zijn solodebuut RePeasant uit, een behoorlijk goede plaat die niettemin vrijwel direct in de vergetelheid wegzakte. Een paar jaar later lijkt er een levendiger scene te zijn, en Inf plukt er de vruchten van. "Er zijn een heleboel bruggen geslagen. Boemklatsch heeft de link gelegd met C-Mon & Kypski door ze te vragen als dj, daarna kwam Sjam erbij, en iedereen is gaandeweg steeds meer gaan samenwerken: de bassist van C-Mon & Kyp of de toetsenist van Illicit zijn niet te beroerd om even een partijtje voor PerC in te komen spelen en met de afstanden die je hier in de stad hebt, is het ook geen moeite om even bij elkaar langs te fietsen en iets voor elkaar te doen. Arts, Skiggy en ik wonen allemaal op een paar straten van elkaar, het is één grote stuif-in."
Inf
De vrijwel helemaal door hem geproduceerde albums van PerC (Perceptie) en Kapabel (De Avonturen van Kapabel en Inf) krijgen op 14 december hun lanceerfeestje in Ekko, en de producer heeft nog zo veel muziek over dat hij er aan denkt om ook maar een instrumentaal album van zijn steeds meer Dilla-esque beats de wereld in te slingeren. "Sinds dat soloding ben ik eigenlijk opgehouden met mc'en en een paar jaar bezig geweest met beats maken. Nu heb ik een hele stockpile. Dat album van Kapabel is een beetje een rariteitenkabinet, vol korte beats, breaks en andere gekkigheid, dus we hebben maar besloten om daar een gratis download van te maken, dan kunnen veel mensen kennis maken met zijn kunsten." Die weinig commerciële instelling is volgens hem tekenend voor de hiphopsfeer in de Domstad. "Iedereen vindt het hier leuk om muziek te maken en hoe dat dan vervolgens uitgebracht wordt, is minder belangrijk. As je maar lol hebt."
Kapabel & Inf
Inf heeft tenminste nog een baan om de kachel brandende te houden ("eigenlijk maar goed ook, wat regelmaat"), producer Kyteman moet zichzelf wel volledig van de muziek zien te bedruipen. En toch stapte hij een maand geleden uit hiphopgroep Relax, waar hij trompet speelde. "Daar lagen muzikale overwegingen aan ten grondslag. Ik merkte dat de nadruk in de band steeds meer kwam te liggen op doorbreken en succes halen, en ik ben daar als twintigjarige nog helemaal niet mee bezig. Ik wil muziek maken en daar beter in worden, en ik wil ook niet afhankelijk zijn van andere mensen of andere groepen om te overleven." De keerzijde van zulke principes is periodieke armoede. "Het komt wel eens voor dat ik een maand of twee aan de grond zit, dan eet ik alleen uiensoep met brood. Begin dit jaar, toen (Relax-frontman) Llewy een paar maanden het ziekenhuis in moest, kon ik mij daar niet eens volledig op richten omdat ik ook nog mijzelf in leven moest houden. Maar goed, muziek maken kan ik altijd blijven doen, en ik haal ook inspiratie uit dat soort periodes."
Kyteman
Met een vooralsnog titelloos album in het vooruitzicht zouden die schrale periodes wel eens wat minder frequent kunnen worden: de nieuw opgerichte muziektak van 100% Halal neemt de opname- en productiekosten voor rekening en brengt het vinyl uit, voor de cd is een distributiedeal met PIAS in de maak. Naast de bevriende artiesten en huisgenoten ParAdoX en Reazun (een sterke Franstalige mc) doen ook Blaxtar en Bang Bang er op mee. "Die laatste had mij via MySpace een berichtje gestuurd, hij wou eigenlijk een tekst schrijven op één van mijn nummers die online stonden, maar dat was nou net eentje die ik niet weg wou geven. Ik heb toen bij wijze van peace offering aangeboden hem wat andere nummers toe te sturen waar hij misschien iets mee zou kunnen, en daar heeft hij die twee van uitgekozen. Dat zijn de rauwste tracks van de plaat, eentje met alleen maar microfoonpiepjes en kraakjes, en een andere die richting grime gaat."
Het idee achter het album was dan ook om uit het standaard hiphopidioom te breken. "Ik stoorde mij vanuit muzikaal oogpunt een beetje aan de manier waarop beats gemaakt werden, aan de hele sample-cultuur: sample knippen uit een plaat, daar je eigen melodie onder zetten en het dan je eigen liedje noemen. Ik wou het anders aanpakken, zelf mijn muziek bedenken, schrijven, inspelen en kijken waar dat op uitkomt. Intussen zijn er zeker wel sample-dudes die mijn respect hebben, Terilekst en Inf bijvoorbeeld, maar ik merk gewoon dat ik zelf heel erg nastreef om elk geluid dat ik in gedachten heb, ook echt zo op plaat te krijgen. Daarvoor is samplen gewoon te beperkt." Voor Kyteman is het gebrek aan naijver karakteristiek voor de Utrechtse hiphopscene. "Er is geen concurrentie, iedereen probeert elkaar te helpen, omhoog te stuwen. Elders in Nederland willen ze zware, gewelddadige muziek of liedjes over nieuwe schoenen horen, en hier probeert iedereen zo diep en zo creatief mogelijk te komen. Dat vind ik mooi om te zien."
Hoe al die goede vibes live uitpakken kun je vrijdag 19 oktober zien in Tivoli tijdens Utreg Centraal Vier, waar een zevental artiesten plus de vertrouwde Boemklatsch-crew al vanaf 20.30 uur uitpakt. "Als jij nou belooft niet die standaard hiphoppert uit te hangen," stelt de flyer, "dan beloven wij je dat het dak er af gaat." Boksbeugels en grills kunnen thuis blijven.