Sinterklaasje, kom maar binnen zonder knecht
"Dit is voor kinderen de eerste kennismaking met racisme"
Gezellig! Het is weer zover, nog eventjes en dan kunnen kinderen weer vol spanning hun felbegeerde cadeautjes uitpakken. Sla de krant open, zet de tv aan of open de deur en je komt ze weer tegen, Sinterklaas met zijn honderden knechten. Niet iedereen zit op hem te wachten. Zo is er in de hiphopwereld een duidelijk tegengeluid te horen.
Neem nou het nummer Niet van Blaxtar, waarin hij zich terecht afvraagt waarom zwarte piet grote, rode lippen heeft als hij in al die schoorstenen zit. Dat is even een ander deuntje dan van Fifty Sint of Coole Piet. Over de oorsprong van zwarte piet bestaan verschillende theorieën, zo schrijft Dagblad De Pers vandaag. Je hebt het verhaal dat sinterklaas uit Spanje komt en Moorse bedienden heeft. Dat Sint Nicolaas eigenlijk een Turk is afkomstig uit het plaatsje Myra, die op de slavenmarkt een Ethiopisch jongetje kocht met de naam Piter. En dan zijn er legendes dat zwarte piet de duivel en de dood symboliseert en zelfs de raven van de Germaanse god Wodan. Welke van deze theorieën je ook aanhangt, de rol van zwarte piet is in geen van deze gevallen positief te noemen.
Ruby Savage, stylist van o.a. de Geen Klasse, Geen Stijl-clip van The Opposites en fotografiestudente aan de Goldsmiths-universiteit in Londen gaat de intocht van sinterklaas in Amsterdam dit jaar gebruiken voor haar scriptie. Ze wil de keerzijde van het sinterklaasfeest aan haar Engelse docenten presenteren. Tijdens haar onderzoek stuitte ze op Jolly Black Faces, een documentaire van de Amerikaan Jeremy Levine, die als buitenstaander het Nederlandse sinterklaasfeest vastlegde en daarvoor verschillende kanten van de traditie belicht. Hij heeft een interessante kijk en trekt de conclusie dat er, zonder druk van buitenaf, eigenlijk niets veranderd kan worden aan het feest, dat gevierd wordt in een land wat zich naar buiten toe profileert als tolerant en liberaal.
foto: Ruby Savage
Blaxtar: "Vroeger, als je voet- of basketbalde, kon je Pele of Jordan zijn. Dat was cool, maar de eerste associatie die je als kind meekreeg was die van zwarte piet. Die is voor gekleurde kinderen nooit cool geweest. In mijn nummer Niet zeg ik "schoorstenen maken mijn lippen niet groter of roder". Hoe je het wendt of keert, zwarte piet is een karikatuur van een donker iemand, zoals je die ook in oude tekenfilms van Walt Disney ziet. Het schoorsteen-argument is een discussie niet waard want dan gaat het over het kuiken in plaats van over het kip en het ei. De manier waarop zwarte piet wordt geportretteerd, is een directe vergelijking met de slavernij. In de Bijenkorf zag ik mechanische zwartepietenpoppen die omhoog in een touw klommen. Het moet niet veel gekker worden! Ze worden neergezet als een soort grappige aapjes. Schattig, lollig, acrobatisch en vooral niet te slim."
Winne: "Het is niet het feest wat mij stoort maar de traditie waar aan vast gehouden wordt. De link naar slavernij blijft bestaan. Ik heb een zusje van acht jaar en ik zou het haar nooit willen afpakken, maar waarom moet het op deze manier? De zogenaamde schoorsteenveger rijmt niet met zijn daadwerkelijke voorkomen. Maar als je er iets van zegt, zijn mensen bang dat je aan hun feest komt. Dat begrijp ik wel want waarom zou je plezier en gezelligheid willen tegenwerken? Je moet bewustwording creëren. Om te beginnen pleit ik voor de regenboogpiet zoals hij op verschillende plekken al voorkomt, maar je kan mensen niet dwingen om iets te veranderen. Het hele land moet er achter staan en zolang we niet hard kunnen maken dat het hier om discriminatie gaat, hebben we geen poot om op te staan. Je zult altijd mensen hebben die er tegenin gaan.
"Ik weet niet of het verhaal dat Sinterklaas bestaat kinderen negatief beïnvloedt, maar ik weet dat die zwarte piet dat wél doet, en dan spreek ik uit ervaring. Ik heb in de tram gezeten waar een klein blank meisje bang voor mij was omdat ze dacht dat ik zwarte piet was en haar misschien zou meenemen. Het is al even geleden maar ik voelde mij op dat moment echt lullig. De moeder wist zich geen houding te geven en de rest van de mensen in de tram keken ook op met een gedachte van oh, shit! De ouders horen hierin een corrigerende rol te spelen maar in hoeverre kunnen zij iets van hun kind afnemen wat door het hele land in stand wordt gehouden? Want als dat kind naar school gaat, wordt weer precies hetzelfde verteld."
Kees de Koning: "Ik denk dat maar weinig mensen deze stereotypes bewust in stand houden, dat het vooral om de gezelligheid gaat. Om dat goed te praten worden er dingen als de schoorsteenveger verzonnen. Ik zou nu niet in de tram willen zitten uit angst dat mijn dochter opeens zwarte piet! naar bijvoorbeeld een Surinaams persoon zou roepen. Je hebt het als ouder ook haast niet in de hand als ze nog zo jong zijn."
Blaxtar: "Ik denk dat men heel goed door heeft dat Nederland erg snel aan het veranderen is en vast probeert te houden aan sinterklaas om een punt te maken. Ik heb het idee dat er bij Nederlanders het gevoel heerst dat als zij sinterklaas verliezen, het hek écht van de dam is. Ik zie steeds meer jonge gezinnen die er geen taboe van maken tegenover hun kinderen, die behandelen het als de kerstman en de paashaas en lichten hun kinderen gelijk in dat sinterklaas en zwarte piet niet bestaan. Die kinderen schoppen vervolgens weer stennis op school, wat ik echt grappig vind want dat is het bewijs dat er al een beweging aan de gang is. Veel mensen geven kinderen geen credit voor wat ze kunnen, ik zou ze dus gewoon de waarheid vertellen. Vanaf de bovenkant van ons machtssysteem is het mogelijk op dit gebied verandering door te voeren, als het mogelijk is om een Europese grondwet door te voeren terwijl daar nee tegen gestemd is, kan dit ook veranderd worden."
Lange Frans: "Ik ken de échte (tv-)sinterklaas persoonlijk, en ik denk dat hij best mag nadenken over de mogelijkheid om pieten van alle kleuren bij zich te hebben. Het hele zwarte-pietidee is toch een vrij achterhaald concept. Het is altijd lastig want wij hebben vorig jaar in Ahoy' in Rotterdam op het grote sinterklaasfeest gestaan, waar ik niet echt trots op ben als keiharde hiphopper zijnde maar we doen alles voor de kids. Als je daar dan kinderen van Surinaamse, Antilliaanse en Turkse afkomst ziet meezingen met de liedjes, zie je dat het ze niet op deze manier raakt. De manier van de toekomst is om de nieuwe generatie op te laten groeien met verschillende kleuren pieten."
Zarayda Groenhart, Lijn5- en UrBNN-presentatrice: "Ik was een jaar of dertien toen ik in de dagen voor 5 december voor de Blokker stond te wachten en een kind op mij af kwam en pepernoten! zwarte piet! tegen mij riep. Toen ik antwoordde dat ik die niet had, schopte ze me tegen mijn schenen en herhaalde ze haar eis. Pepernoten, stomme zwarte piet. Het gebeurt niet vaak dat ik met een mond vol tanden sta maar toen wist ik echt niets te zeggen. De moeder stond er op een afstandje bij. Ik keek die moeder vragend aan of ze er nog iets van zou gaan zeggen, waarop ze reageerde met tja, je kan toch niet van die kinderen verwachten dat ze het verschil zien? Voordat ik er kwaad over kon worden, overheerste bij mij nog een gevoel van onbegrip. Het gaat niet zozeer om de actie van het kind, alswel om de reactie van de ouder. Ik was wel vaker geconfronteerd met racisme dus dit was wederom een bevestiging dat racisme in Nederland bestaat, in tegenstelling tot wat veel mensen beweren."
Sinterklaas is volgens BangBang één van de redenen dat hij zijn kinderen een thuisopleiding laat volgen. "Ik begrijp de mensen die dit vieren niet. Hoe kan je dergelijke beelden gebruiken, wetende dat je een land deelt met en je voordeel haalt uit de aanwezigheid van gekleurde mensen. Sinterklaas zou die zwarte pieten zogenaamd bevrijd hebben. Om vervolgens zijn slaven te worden. Dat kan je toch niet echt vrijheid noemen?" lacht hij cynisch.
The Anonymous Mis (PostMan) haalt zijn kinderen van school zodra de schoolbezoeken van sinterklaas en zwarte piet beginnen. "Het is puur racisme, het is vergelijkbaar met de blackface uit de VS van begin vorige eeuw. Het is plat gezegd een neger. Met argumenten als 'ah ja, maar de kinderen!' kan ik niets, want dit is voor kinderen de eerste kennismaking met racisme. Het is de basis voor een latere houding ten opzichte van donkere mensen die hierdoor als minder beschouwd worden. Een met zwarte vegen ingesmeerd gezicht met de blonde haren nog duidelijk zichtbaar kan ik aannemen als schoorsteenveger. Maar dat is bij zwarte piet niet het geval. De laatste jaren bevindt zwarte piet zich wel steeds minder in de rol van slaaf maar het zijn ook vooral de liedjes. Ook al ben ik zo zwart als roet en Sinterklaasje, kom maar binnen met je knecht. Laatst zat ik op de kinderopvang en hoorde dat liedje weer. Ik vind het op dat moment echt fok-op om tegen die juffrouw te zeggen, 'yo, niet m'n kind'. Je kan niet een heel systeem veranderen, beter begin je bij jezelf. Dus deze tijd van het jaar doen we gewoon niet mee en halen we ze van school af."
"Dat werkt ook niet want de rest gaat er gewoon mee door. Vorig jaar hadden ze gele piet, maar die gele piet had ook kroeshaar, rode lippen en oorbellen. Ik flip er wel van want ik ontneem nu de fun van mijn kids en die hebben ook zoiets van what the fuck? Eigenlijk zou ik rond deze tijd gewoon het land uit willen. Voor mijn op één na jongste kind is het dubbel kut, want die is op 5 december jarig dus iedereen smeert hem die dag naar huis voor pakjesavond. Soms komen ze thuis met een zwarte pietenpak of zo, en dan pak ik het af en dan is het huilen. 'Papa, vind zwarte piet niet leuk omdat ie bruin is', zeggen ze dan. Ik kan het nu nog niet uitleggen, ik wil ze er gewoon zoveel mogelijk vandaan houden en als ze ouder zijn zullen ze me er hopelijk om kunnen waarderen. 'Pa was wel lau, het was wel even kut voor ons maar hij had wel gelijk'. Anouk staat er net zo tegenover als ik. In het begin begreep ze het niet, waarna we er over hebben gepraat. Ze gaat er nu heel strikt mee om. Soms wil ik ze pepernootjes geven maar dan zegt ze ook dat ik consequent moet zijn. Daar heeft ze natuurlijk gelijk in want je wordt ook geen vegetariër als je af en toe chicken-wings eet."
Lange Frans: "Er wordt door de Nederlander niet echt over nagedacht; we doen maar wat. De kerstman zoals we die nu kennen is door Coca-Cola verzonnen. Maar als je gaat kijken waar sinterklaas écht overgaat kom je uit bij de cadeautjes en de gezelligheid. Wat ik altijd het leukst vond waren de surprises en de gedichten maar er moet niet kort door de bocht gereageerd worden op dit onderwerp want dan ben je wat mij betreft het besturen van een fiets niet waard. Er moet ook weer niet teveel aanstoot genomen worden, door verschillende kleuren Pieten in te zetten kunnen we die traditie langzaam aan flippen."
Kees de Koning: "Ik vier het wel maar ik zou het liever niet doen omdat het vreemd voelt. Maar je ontkomt er op een bepaalde manier niet echt aan omdat het vanuit school gevierd wordt met heel veel lol en plezier, wat je je kind niet wilt ontnemen. Er is natuurlijk niets mis met het geven van cadeautjes en het zetten van een schoen, maar wat mij er het meest aan stoort is dat er geen dialoog over mogelijk is. Mensen reageren altijd heel erg geschrokken als je erover begint en doen het af als onzin, alsof je je afzet tegen de Nederlandse folklore. Het is voor veel mensen nostalgie en als je begint over de gevolgen van honderden jaren slavernij en kolonisatie, krijg je reacties als 'moeten we het daar nú nog over hebben?' Mensen schijnen oorzaak en gevolg niet aan elkaar kunnen koppelen. Dat is vervelend, maar het is wel moeilijk want ik heb zelf kinderen. En soms vind ik het zelfs een beetje eng als mijn zoontje met een mijter en een cape door de huiskamer loopt. Dan denk ik dat hij ieder moment een kruis in de fik kan gaan steken."
Murth the Man-o-Script: "Ik vind het schandalig dat wij het als weldenkende mensen het in deze maatschappij nog vieren. Terwijl men het constant over normen en waarden heeft, houden we ons nog steeds vast aan een zogenaamd feest wat duidelijk uitgaat van een klassensysteem en een rassensysteem. Iedereen stapt er heel makkelijk overheen en denkt dat er helemaal niets aan de hand is. De mensen die dat roepen zijn de mensen die er ook nooit last van hebben. Dat zijn overwegend blanken mensen, en dat is nou eenmaal nog steeds de meerderheid in dit land en de meerderheid bepaalt wat er gebeurt dus hebben wij dat feest gewoon nog. Ik heb het idee dat men er ook aan vast probeert te houden omdat op het moment dat ze zeggen, 'oké we kappen ermee', ze toegeven aan de minderheid. En dat wil men niet want de meerderheid moet altijd kunnen zeggen wat er gebeurt. De kinderen hebben zelf niets in te brengen. Kinderen kan het niet schelen wat er gebeurt, ze zijn allang blij dat ze cadeautjes krijgen."
Venz, Lijn5-presentator: "Ik vind het leuk dat er iemand cadeautjes komt uitdelen die als een opa van iedereen over de daken loopt. Het is een soort sprookjesfiguur waar je als kind tegenop kijkt. Dan denk je er niet over na, maar later besef je dat het eigenlijk niet kan dat het fenomeen van de zwarte pieten in stand worden gehouden. Maar dat al die kinderen zingen om cadeautjes te krijgen is eigenlijk wel grappig en schattig. Het is natuurlijk vooral de gezelligheid waar het om gaat. De gezelligheid van het lootjestrekken, cadeautjes uitdelen en gedichten voorlezen. Toen ik een jaar of achttien was en de jongste binnen de familie er niet meer in geloofde, vroegen mijn ouders of we het nog wel moesten vieren. Toen zeiden wij allemaal dat we het moeten vieren vanwege het samenkomen."
SugaCane: "Het probleem wat ik heb met zwarte piet is dat het voor heel veel mensen geen probleem is. Het is een heel erg racistisch feest. Niemand in de rest van de wereld begrijpt waarom we dit anno 2007 nog vieren. De tweede kamer stelde naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh dat vrijheid van meningsuiting niet zover mag gaan dat je er een grote groep mensen mee kwetst. Waarom passen ze diezelfde stelling niet toe op het vieren van sinterklaas en zwarte piet? Kinderen kunnen wat hun betreft de cadeautjes net zo goed marsepeinen poppetjes krijgen, dat maakt hun niet uit. Zo lijdt de commercie er niet onder. Maar kinderen leren op deze manier op jonge leeftijd het verschil tussen kleur op basis van klasse. De dochter van een kennis van mij probeerde een keer onder de douche huilend haar donkere huidskleur weg te wassen omdat ze op school gepest werd. Volgens haar klasgenootjes leek ze op zwarte piet. Kinderen moeten opgroeien met de stelling dat we als de pennen van een kam allemaal gelijk zijn."
Lange Frans: "Ik heb een vriend die dit weekend even over het dak was gelopen en wat pepernoten naar binnen heeft gestrooid. Die kleine schoot helemaal uit haar tent, die vindt dat helemaal te gek. Je bent kind om in fabeltjes te geloven - tot het op een gegeven moment niet meer zo is. De paashaas heb ik ook nooit eieren zien verstoppen. Ik geloof sowieso in ontzettend veel dingen dus waarom zou je niet in dat soort dingen geloven? Er komt een tijd in je leven dat je helemaal nergens meer in gelooft. Wees dan blij dat je nog een paar jaar in sinterklaas hebt kunnen geloven."
Kees de Koning: "Het vervelende ais dat we als ouders voor het blok worden gezet en verplicht worden te liegen tegen onze kinderen. We proberen hiermee om te gaan door het niet zo fanatiek te vieren als sommige andere gezinnen, maar het te benaderen zoals je de kerstman en de paashaas benaderd. Bij die feesten vertel je ook niet dat de paashaas komt, op het dak klimt met een touw en zijn eieren verstopt. Bij die feesten wordt er veel minder ver gegaan in het liegen dan bij sinterklaas. De traditie zal je nooit kunnen uitbannen, maar als je er als volwassenen met elkaar over kunt praten, zou dat een stuk schelen. Mensen moeten zich wel realiseren dat er een symboliek bij dit feest komt kijken die sommigen tegen de borst zou kunnen stuiten."
SugaCane: "Als ik in het buitenland ben en er met de media spreek, vertel ik ze altijd over dit absurde feest. Ik was in Senegal toen ik rond deze tijd langs de Nederlandse ambassade moest en ik zag daar zelfgemaakte sinterklaas- en zwarte-pietafbeeldingen hangen. Ik dacht: wow, in zwart Afrika hebben jullie vuile Hollanders het lef om achter gesloten deuren sinterklaas en zwarte piet te vieren?De buitenwereld heeft geen idee. Ik ging toen naar buiten met zo'n afbeelding en liet het op straat zien. De lokale bevolking werd helemaal gek. Ik heb mijn optreden uitgesteld op het moment dat de Nederlandse ambassade kwam kijken. Pas toen ze vertrokken, heb ik het optreden doorgezet."
Venz: "Wat mij betreft komen er tien sinterklazen die cadeautjes uitdelen of schaffen we de kleur van de pieten compleet af. Ik vind het wel belangrijk dat die discussie gevoerd wordt want ik ben van mening dat als kinderen dat niet meekrijgen, ze uiteindelijk slavernij ook niet serieus zullen nemen. Het zijn voornamelijk de mensen die ieder jaar hun gezicht schminken die niet doorhebben waar ze mee bezig zijn. Maar dat komt ook weer voort uit de maatschappij en sociale druk. Ze zouden er op school vroeger mee moeten beginnen, wat mij betreft in groep zes al. Als ik kijk naar mijn eindexamen geschiedenis, dat ging over de VOC. Die mannen werden allemaal als helden afgeschilderd, wat bijdraagt aan het blanke superioriteitsgevoel waar sinterklaas óók aan bijdraagt en wat volgens mij niet helemaal gezond is."
Murth: "Mensen durven dat ding niet aan te gaan. Als je nu gaat roepen dat het feest moet worden afgeschaft dan heb je het gedaan, maar ik zeg het je eerlijk: in mijn leven wil ik nog zien dat het hele feest wordt afgeschaft. Ik wil geen knechten meer zien, het is pure slavernij. Ik ben een Nederlandse burger, ik ga naar de veertig toe, ik heb een aantal dingen bereikt in dit land. Moet ik dan maar als Nederlander ieder jaar aanzien dat er andere mensen zijn die zeggen dat er niets aan de hand is? Terwijl diezelfde mensen er nooit bij zijn als ik elke dag wel ergens door iemand wordt aangekeken of wordt beoordeeld op mijn huidskleur? Sinterklaas is slechts een symptoom van wat er in Nederland aan de hand is, mensen bagatelliseren dit probleem al jaren. Toen de VOC vierhonderd jaar bestond, werd dat in de Amsterdamse haven gevierd. In de televisie-uitzending werd iemand geïnterviewd met op de achtergrond een protesterende groep Indonesiërs. Waarop die persoon reageerde met 'ik weet niet waartegen die mensen protesteren, het is toch gewoon een feestje?'"
Mis: "Het zal nooit worden afgeschaft, vanwege economische redenen maar door het racistische aspect is het eigenlijk een zaak voor de politiek. Er moeten vragen over gesteld worden, er moet een discussie komen. Als mensen over het taboe heen stappen en zich er publiekelijk over kunnen uitlaten, zal je meer mensen krijgen die er mee zullen instemmen dat het niet juist is. Dan hebben we kans op verandering. Nu wordt het steeds maar stilzwijgend voortgezet. Ik word helemaal kriegel als ik ze in het winkelcentrum zie lopen. Ik wil ze op zo'n moment eigenlijk aanvallen. Het wordt allemaal gedaan vanuit een soort onbewustheid maar aan de andere kant vind ik dat ook een makkelijk excuus want je bent toch niet gek? Je ziet het toch zelf ook? Als ik mensen uit de VS op bezoek heb, worden ze gek als ze dit zien en willen ze zo'n zwarte piet ook wat aandoen, zo woedend worden ze ervan."
Deams: "Ik kijk ook met gemengde gevoelens naar dit feest. Als je er over begint, krijg je al snel de mededeling dat je maar naar je eigen land moet gaan of gewoon weg moet gaan. Nederlanders hebben ooit bekend gestaan als de barbaren van Europa maar ze hebben hier de neiging om de geschiedenis te verdraaien."
Mis: "Racisme en slavernij zijn nog niet zo lang geleden als sommige mensen beweren. White supremacy zit er nog steeds in, dat gaat verder dan het sinterklaasfeest en dat krijg je niet zomaar weg. Je wordt als eerste gecontroleerd in de trein, in winkels houden ze je extra in de gaten. De integratie is nog lang niet geslaagd. Als ik bijvoorbeeld naar de radiostations kijk, zijn het alleen de hiphopgeoriënteerde stations waar ik gekleurde mensen zie. Die kom je niet tegen bij 538 of 3FM. Als ik naar mijzelf kijk, is het ook altijd vreemd. Ik kom uit de hiphop maar door mijn vrouw Anouk begeef ik me ook in de popwereld en dan weten de mensen die ik daar tegenkom niet hoe ze me moeten benaderen en dan krijg ik maar een poster van Bob Marley in m'n handen gedrukt. Er heerst gewoon veel onwetendheid. Zeker buiten de Randstad. In de Randstad ontkom je er niet aan dat je heel de wereld ziet lopen, of je dat nou leuk vindt of niet."
Om te bewijzen dat het sinterklaasfeest een problematisch aspect heeft stelt BangBang het volgende voor. "Ik zou nooit een debat aangaan met slechts volwassenen, dat heeft geen enkele kans van slagen. Het gaat niet om de volwassenen want wij zijn oud en wijs genoeg om te zeggen dat het niet juist is. Het gaat om het conditioneren van kinderen. Dus als ik ooit een debat over dit onderwerp zou bijwonen, zou ik er op staan dat er kinderen aanwezig zijn. Ik zou de kinderen vragen of ze verschil kunnen maken tussen echt of niet echt bij het zien van zwarte piet en wat ze van hem denken. Zien ze hem als vriend? Zouden ze hem bij hun thuis laten wonen? Zouden ze hun avondeten met hem delen? Of zouden ze dat liever delen met sinterklaas? In Amerikaans wetenschappelijk onderzoek vroegen ze aan een groep gekleurde kinderen of ze liever met blanke of met gekleurde Barbies speelden. Door de ideeën over wat mooi is en wat niet die door de westerse samenleving in stand worden gehouden, speelden de kinderen liever met de blanke Barbies dan met de poppen die dezelfde huidskleur hadden als zijzelf, omdat ze die lelijk vonden. Dat voorbeeld is niets vergeleken met de impact die zwarte piet heeft op kinderen. Leg maar een paar sinterklaaspoppen naast een paar zwarte pietpoppen op een tafel en vraag een groep kinderen met wie ze vriendjes willen worden, het resultaat zal het einde van de discussie zijn."