De knip-obsessie van The Q4
"Toen ik met samplen begon vroeg ik me altijd af, wie is nou eigenlijk de componist van de nummers die ik maak? Ben ik dat, of is het degene van wie ik iets gesampled heb? Ik wilde altijd dat ík de componist was, en dat kon ik alleen bereiken door die samples heel erg te verknippen en er iets totaal anders van te maken." Aan het woord is Arts The Beatdoctor, lid van het Nederlandse producerscollectief The Q4. Een aparte naam voor een driekoppige groep, maar daarover later meer. Eerst nog even terug naar die samples.
De muziek van Sense, Arts en STW is voor het overgrote deel gebouwd op geluiden die ze van oude platen hebben geplukt, maar wie in de nummers van The Q4 op zoek gaat naar een herkenbaar loopje, zoekt naar een speld in een hooiberg. De drie producers samplen losse nootjes en maken daar vervolgens hun eigen composities van. Arts: "De gedachte dat we zelf de componist willen zijn, die delen we alledrie. We pakken de mooi ingespeelde nootjes van iemand anders, maar als je onze composities uit zou schrijven, dan is het iets wat wij gemaakt hebben, en niet de artiesten van wie we een sample hebben gepakt. Wij willen het laatste woord hebben." Sense vult aan: "Dat hele loopjesding komt voort uit het backspinnen van een break op een plaat. De DJ bood daarmee een podium aan de MC, zo is hiphop begonnen. Inmiddels zijn we dertig jaar verder, gasten maken hun nummers in een miljoenenstudio met ProTools, maar het merendeel van de producers is blijven hangen in dat oude basisidee. Ze benaderen hun beats nog steeds met een DJ-mentaliteit, niet met die van een componist."
STW blijkt op loopjesgebied wat minder rechtlijnig. "Toen ik begon met beats maken, gebruikte ik wel geloopte samples. Ik was toen allang blij als het een beetje klonk. Het is snel en makkelijk, maar op een gegeven moment wilde ik meer. Ik maak nog steeds wel eens een beat met een loopje, gewoon voor mezelf, maar voor The Q4 zou ik dat niet in m'n hoofd halen." Sense verduidelijkt zijn standpunt: "Als je produceert voor een rapper, dan zijn de verhoudingen anders. Je beats zijn dan een podium voor de vocalist. Maar als wij onszelf presenteren als producerscollectief dat instrumentale muziek maakt, dan moeten het ook echt onze nummers zijn. Toen ik elf jaar oud was en voor het eerst naar hiphop luisterde, was het voor mij iets magisch. Ik heb de beats van mijn idolen jarenlang bestudeerd en bewonderd, ik vond het geniaal hoe ze al die geluiden bij elkaar hadden gevonden. Maar naarmate ik er zelf dieper in raakte en gebruikte samples begon te ontdekken, ging steeds meer van die magie verloren. Dan kwam ik jaren later een gebruikte break tegen op een oude plaat, en dan dacht ik 'ja, die shit was wel geniaal, maar het was van Parliament, en niet van jou!' Het komt nog maar heel zelden voor dat ik iets hoor wat me inspireert om zelf beats te gaan maken.”
"Ik heb hetzelfde als Sense", vertelt Arts. "De tracks waar ik vroeger tegenop keek, daar ben ik vaak heel erg op afgeknapt toen ik het origineel hoorde. Dat is voor mij ook altijd een drive in mijn eigen muziek, ik wil niet dat mensen mijn gesamplede platen ontdekken en dan teleurgesteld zijn. Dat mag nooit gebeuren. Ik wil juist dat ze zich verwonderen over hoe we onze nummers in hemelsnaam met die samples gemaakt hebben, in plaats van dat ze denken 'oh, het was al vet voordat ze het sampleden'." De dwangmatige knip-obsessie van The Q4 gaat zo ver dat zelfs de opnames van gastmuzikanten eraan moeten geloven. "Het ligt eraan wat voor rol je zo'n muzikant wil laten spelen in je muziek", verduidelijkt Sense. "Als je iemand een saxofoonsolo laat spelen op een instrumentaal nummer, en je laat het zo, dan wordt hij als het ware de vocalist. Die solo wordt dan het middelpunt van de track. Maar als je de opnames van die saxofonist achteraf in kleine stukjes knipt en er zelf weer wat anders van maakt, dan wordt het een onderdeel van de beat, in plaats van iets wat er overheen is gespeeld. Het is een essentieel onderdeel van onze muziek, al zal het ook wel een stukje controlfreakerigheid zijn."
The Q4 werd in 2005 gevormd, nadat de leden elkaars beats op internet hoorden. "We kennen elkaar van verschillende hiphopsites, waar we aan beatbattles meededen", legt STW uit. "Onze stijlen kwamen heel erg overeen, we werkten toen ook al veel met losgeknipte nootjes in plaats van de gebruikelijke loopjes. Mr Digits en ik hadden het als eerste over een samenwerkingsverband. We hadden het idee om een site op te richten waar we ieder onze eigen beats op konden zetten. Uiteindelijk zijn we met z'n vieren bij elkaar gaan zitten en hebben we besloten om samen een groep te beginnen." De naam van de groep, die door de leden op z'n Nederlands wordt uitgesproken ('de kuu vier'), is afgeleid van een van de allereerste surround-systemen uit de jaren '70. "Het geluid kwam dan uit vier speakers, die in een vierkant opgesteld moesten worden", vertelt Sense. "Op het album Dark Side Of The Moon van Pink Floyd hebben ze die techniek gebruikt, met allemaal geluiden die vanuit vier verschillende richtingen komen. Wij woonden in vier hoeken van Nederland, we hadden allemaal ons eigen geluid en dat kwam dan samen in The Q4." "Ergens in het IJsselmeer", zegt Arts lachend, "als je het letterlijk neemt".
Het viertal werd al snel gereduceerd tot een trio, want Mr Digits zette de muziek op een laag pitje en stapte na een paar maanden uit TheQ4. En daar zat de rest dan, met een groepsnaam die opeens een stuk minder logisch klonk. "We zijn nog wel op zoek gegaan naar een vervanger", vertelt Sense, "maar daar konden we het niet echt over eens worden. Uiteindelijk hebben we besloten om gewoon met z'n drieën onder dezelfde naam verder te gaan." De samenwerking werpt eind 2006 de eerste vrucht af, in de vorm van de zes tracks tellende EP 'Sound Surroundings'. Een EP die tot nu toe weinig stof deed opwaaien, want het project is twee jaar lang op de plank blijven liggen. Sense legt uit: "We zijn meteen demo's gaan versturen naar platenmaatschappijen, maar het bleek qua geld heel moeilijk om een EP op vinyl te droppen. Toen duidelijk werd dat we het project niet op onze voorwaarden uit konden brengen, hebben we besloten om het te laten liggen en verder te gaan werken aan ons album. Dat is inmiddels bijna af, maar eerst komt de EP alsnog uit. Op vinyl, zoals wij het wilden. We hebben er zoveel tijd en aandacht ingestoken, daar wilden we iets tastbaars aan overhouden. Ik wil een plaat aan m'n oma kunnen geven, zodat ze 'm straks zelf kan draaien op haar pick-up."
Hoop doet leven: de contracten moeten nog getekend worden, maar als alles volgens plan verloopt gaat het Duitse label Project Mooncircle dit jaar zowel de EP als het album 'Darker Days' uitbrengen. Heugelijk nieuws voor de oma van Sense, maar zit de rest van de wereld ook nog op die EP te wachten? Is die muziek inmiddels niet aangetast door de tand des tijds? "Ik heb er eind 2006 heel erg in gezeten", antwoordt Arts, "omdat ik toen het hele project gemixt en gemasterd heb. Daarna heb ik het laten liggen en ben ik me bezig gaan houden met mijn eigen solodingen. Maar toen ik laatst die EP opnieuw ging masteren, viel het me juist op hoe fris alles nog klinkt. Ik hoor helemaal geen kloof tussen ons oude en ons nieuwe werk, het enige verschil is eigenlijk dat de EP volledig instrumentaal is en dat we op het album ook met vocalisten hebben gewerkt. Voor de rest ligt het juist heel erg in elkaars verlengde." Doordat het label banden heeft met hiphopvinyl.de, een website met veel internationale klanten, hoopt The Q4 straks luisteraars over de hele wereld te kunnen bereiken. "Het is niet zo dat we per se niét bij een Nederlands label wilden", vertelt Arts. "Maar we moesten wel iemand vinden die onze muziek wereldwijd kon distribueren, anders komen we niet verder dan de driehonderd mensen in Nederland die dit leuk vinden. En dat zou zonde zijn."
De drie leden van The Q4 wonen niet bepaald bij elkaar om de hoek. De woonboot van Sense ligt in Amsterdam, Arts woont in Utrecht en STW in Hoorn. Even lekker met z'n drieën in de studio zitten, dat komt er dan ook niet zo vaak van. "Bij het gros van ons materiaal hebben twee producers de basis gelegd," vertelt Sense. "Soms zijn dat Arts en ik, soms ik en STW, en soms doen zij het met z'n tweeën. Na een dagje in de studio mailen we het resultaat naar het derde groepslid, en vanaf dat moment gaat iedereen dingen aan het nummer toevoegen." Daarbij proberen ze elkaar zoveel mogelijk vrij te laten, zegt Arts. "Als er een baslijntje ingespeeld moet worden dan doet STW dat, en zelf doe ik de mastering, maar verder hebben we geen vaste rollen. We kunnen allemaal hetzelfde. Het klinkt misschien negatief, maar we zitten eigenlijk in elkaars vaarwater." Sense beaamt dat: "Onze werkwijze is qua ambacht hetzelfde. Als wij een break vinden op een plaat, dan zullen we daar waarschijnlijk dezelfde onderdelen uit halen en die op dezelfde manier in stukjes knippen. Maar wat we vervolgens met die losse samples maken, dat verschilt juist heel erg."
Arts omschrijft de stijl van Sense als 'grimey', zijn eigen muziek als 'loungy' en de bijdrages van STW zijn 'funky'. "De nummers die we als The Q4 maken, liggen altijd ergens in het gebied tussen die drie stijlen", verduidelijkt hij. "We hebben als groep een eigen sound uitgekristalliseerd", zegt Sense. "Mijn andere projecten, waarop ik de enige producer ben, klinken veel grimmiger dan wat ik voor de The Q4 maak. Maar juist omdat ik op die andere projecten mijn grimey ei kwijt kan, is het niet moeilijk om me voor The Q4 een beetje aan te passen aan de andere twee." Ook voor Arts is er veel verschil tussen het groepswerk en het maken van een solotrack. "Solo maak ik een basisidee, dat werk ik uit, dan ga ik het mixen en dan is het af. Maar bij de The Q4 stuiteren we zoveel heen en weer dat de richting van een nummer soms wel drie keer totaal verandert. Soms zit je even vast en schuif je de track door naar iemand anders, en als je hem dan terug krijgt, is het opeens een heel ander nummer geworden. Vaak is het eindresultaat iets waar door drie verschillende mensen zóveel over na is gedacht, dat het oorspronkelijke idee er niet eens meer in zit."
Rest natuurlijk de vraag, als je toch alles terugbrengt tot losse nootjes, waarom dan überhaupt nog samplen? Zet Arts achter de piano, geef STW een gitaar en laat Sense zich lekker uitleven achter het drumstel, en je kan precies dezelfde muziek maken. "Je kan je inderdaad afvragen waarom we niet gewoon zelf instrumenten pakken", zegt Arts, "maar dat heeft vooral te maken met de sound. Ik hou gewoon van het geluid van platen uit de jaren '70. Als ik nu een drummer op zou moeten nemen, dan wil ik dat hij precies zo klinkt als op de platen uit die periode." Sense vult aan: "Het is een andere manier van werken. Een dope sample geeft je een impuls, er zit een sfeer aan vast. Zelfs één losgeknipt nootje heeft een emotionele lading. Dat is toch een ander gevoel dan wanneer je achter je piano zit om een nieuw nummer te componeren, en je hoort alleen maar krekels om je heen."
Volg The Q4: http://www.myspace.com/quadraphoniq